پایگاه خبری مفاز، قانون جذب، به‌عنوان یکی از مباحث رایج در حوزه موفقیت فردی، مدعی است که اندیشه‌های انسان نیرویی دارند که می‌توانند رویدادهای مثبت یا منفی را به زندگی او جذب کنند. این ایده که در آثار بسیاری از نویسندگان غربی ترویج شده، در دهه‌های اخیر با انتقادات علمی و فلسفی بسیاری مواجه بوده است. اما در ایران، برخی تلاش کرده‌اند با ارائه تفاسیر دینی، این نظریه را در قالب مفاهیم اسلامی بازتعریف کنند.
برخی مروجان قانون جذب در ایران، برای رفع شبهات و جلب مخاطب مذهبی، آن را با آیات و روایات اسلامی تطبیق داده‌اند. به‌عنوان نمونه، آیاتی همچون «وَإِذَا سَأَلَکَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ» (بقره:۱۸۶) را نشانه‌ای بر تأیید قانون جذب دانسته‌اند، درحالی‌که مفهوم این آیه با مبانی دعا و توکل در آموزه‌های دینی مرتبط است، نه یک رابطه علّی میان تفکر و رخدادهای آینده.
علاوه بر این، برخی احادیث که بر تأثیر نیت و مثبت‌اندیشی در زندگی تأکید دارند، به‌گونه‌ای تفسیر شده‌اند که گویی شواهدی بر درستی قانون جذب ارائه می‌دهند. این در حالی است که چنین احادیثی عمدتاً بر رویکردهای اخلاقی و رفتاری دلالت دارند، نه بر یک سازوکار کیهانی که مستقل از اراده الهی عمل کند.
در الهیات اسلامی، توکل به معنای اعتماد به خداوند در کنار تلاش است، اما قانون جذب، جایگاه اسباب و علل مادی را کمرنگ کرده و نقش ذهن انسان را تا حدی اغراق‌آمیز جلوه می‌دهد. ازاین‌رو، دینی‌سازی این قانون باعث می‌شود مفهوم دعا به‌عنوان یک گفت‌وگوی معنوی با خداوند، به ابزاری مکانیکی برای تحقق خواسته‌ها تقلیل یابد.
تناقض با اصل قضا و قدر
قانون جذب بر این اصل استوار است که هر آنچه برای فرد رخ می‌دهد، ناشی از افکار و ارتعاشات ذهنی اوست. این رویکرد با مبانی قضا و قدر در آموزه‌های اسلامی در تعارض است، زیرا در دیدگاه اسلامی، حوادث جهان تحت اراده الهی و قوانین علّی و معلولی مشخص رخ می‌دهند، نه صرفاً بر اساس افکار و تمایلات فردی.
قانون جذب، مسئولیت کامل وقایع زندگی را بر عهده فرد می‌گذارد و نقش عوامل بیرونی، نظیر شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را نادیده می‌گیرد. این نگرش می‌تواند به سرزنش قربانیان شرایط دشوار منجر شود و در مواردی، حتی دیدگاه‌های ناعادلانه‌ای درباره فقر و ناکامی ارائه دهد.
دینی‌سازی قانون جذب، تلاشی برای مشروعیت‌بخشی به یک نظریه شبه‌علمی است که در سطح جهانی با نقدهای جدی مواجه شده است. این رویکرد نه‌تنها موجب تحریف مفاهیم دینی همچون دعا، توکل و قضا و قدر می‌شود، بلکه می‌تواند پیامدهای اجتماعی نامطلوبی نیز به همراه داشته باشد. به‌جای این رویکرد، ضروری است که مباحث مربوط به موفقیت و انگیزه، با تأکید بر اصول علمی و در عین حال، هم‌ساز با آموزه‌های دینی بررسی شوند.
منابع:
قانون جذب و اسلام- پرسمان دانشگاهیان
نقدی بر دینی‌سازی قانون جذب- مهدی پیچان و مهدی مطیع
