پایگاه خبری مفاز – یکی از پدیدههای مهم که از دیرباز ارباب ادیان به آن توجه داشتهاند، نظم کیهانی است. اصطلاح «نظم کیهانی» بر راستی و انضباطی دلالت دارد که در تمام ساحتهای عالم هستی جاری است و امور بر اساس آن انتظام مییابند. عنایت به این موضوع ظاهراً در زرتشتیگری و تائوئیسم جلوههای ویژهای دارد؛ بنا بر متون مقدس این آیینها، طبیعت تا حدی به واسطهٔ ظهور نظم کیهانی در آن مقدس است. در ایران باستان، نظم کیهانی معادل «اشه» است و به عنوان یکی از مبانی اصلی دین زرتشتی، قلمرو معنایی گستردهای دارد. «اشه» به معنای راستی است، اما اصطلاحاً عبارت از قانون معنوی و اخلاقی سرمدی است که اهورامزدا تأسیس کرده است.
بنا بر اشه، در حوزه رفتار و اخلاق انسانی، هر کنشی، واکنشی و هر کار نیک یا بدی، پاداش یا پادافره خاص خود را در پی دارد؛ در حوزه قانون طبیعی نیز، تبلور اشه نظم و تعادل طبیعت است که علّت مبقیهٔ آن به شمار میرود. تائو، اصطلاح دالّ بر نظم کیهانی در تائوئیسم است و به عنوان قانون فراگیر حیات، انتظام طبیعی و نظم اخلاقی را شامل میشود. تائو قانون ثابت و جاویدانی است که معیار تکامل هستی و سیر اشیا به شمار میرود. انسان، تائو و طبیعت، رئوس مثلث عالم هستی را در تائوتهچینگ شکل میدهند و هماهنگی آنها از طریق عوامل دیگری همچون یین- یانگ به عنوان دو اصل فعّال و پذیرای هستی و پنج عنصر (وو- شینگ) میسر میشود.
