قال النبی صلی الله علیه وآله وسلم : إِنَّ أُمَّتِي سَتَفْتَرِقُ بَعْدِي عَلَى ثَلاَثٍ وَ سَبْعِينَ فِرْقَةً فِرْقَةٌ مِنْهَا نَاجِيَةٌ وَ اِثْنَتَانِ وَ سَبْعُونَ فِي اَلنَّارِ . (همانا امت من به زودى پس از من هفتاد و سه گروه خواهند شد كه يك گروه نجات يابنده و هفتاد و دو گروه در آتشند.) , الخصال 2/707      

موسسه فـرق و ادیــان زاهـــدان

||| X

مرگ محمد مُرسی در دادگاه سرنوشت تراژیک مردی که نه بازرگان شد نه اردوغان

سه شنبه 28 خرداد ماه 98 08:28

مرگ محمد مُرسی در دادگاه سرنوشت تراژیک مردی که نه بازرگان شد نه اردوغان

در حالی که در ایران یک مجله معتبر در آغاز کار به او لقب «ملی مذهبی مصری» داده بود رفتارهای او اما شبیه مهندس بازرگان نبود و شاید درست تر این بود که به فداییان اسلام یا انجمن حجتیه تشبیه می شد. البته نه به خاطر باور های مذهبی که دیدیم در تهران سخنان خود را با درود به «خلفای راشدین» یاد کرد. انفاقی که پس از رسمیت تشیع در سال 900 شاید سابقه نداشته باشد. ناخرسندی مقامات ایران اما به خاطر مواضع ضد سوری او بود نه جنبه‌های مذهبی.

به گزارش مفاز به نقل از عصر ایران؛ مهرداد خدیر- غروب روز 27 خرداد 1398 یک بار دیگر نام «محمد مُرسی» نخستین رییس جمهور برآمده از انتخابات رقابتی در مصر خبر اول رسانه های جهان شد اما این بار نه به خاطر بازگشت به قدرت یا رفع اتهامات یا خلاصی از دست کودتاگران که به خاطر مرگ. آن هم نه روی تخت بیمارستان یا درخانه که در جلسۀ دادگاه. محاکمه هایی که او را از رمق انداخته و خسته کرده بود.

مرگ یک سیاست‌مدار ولو از قدرت بیرون رفته یا خلع شده باشد خبر است چه رسد به این که در میانۀ دادگاه از حال برود و دیگربه هوش نیاید و تمام.

                                                پشت میله ها در دادگاه؛ سنت مصری ها در محاکمه ها

مرگ محمد مُرسی در دادگاه/ سرنوشت تراژیک مردی که نه بازرگان شد نه اردوغان

و این سرنوشت مردی است که تیر 1391 در انتخاباتی که نیمی از مردم مصر در آن شرکت نداشتند به عنوان جانشین حُسنی مبارک بر کرسی ریاست جمهوری مصر نشست و دو ماه بعد به تهران سفر کرد تا در اجلاس جنبش غیر متعهدها شرکت کند و ریاست آن را تحویل دهد و در تیر 92 در پی کودتای عبدالفتاح سیسی سرنگون و زندانی شد و این 6 سال را بین زندان و دادگاه و حبس خانگی یا تحت نظر سپری کرد و عملا فراموش شده بود.

رجب طیب اردوغان رییس جمهوری ترکیه او را «شهید» توصیف کرده و این عجیب نیست چرا که هر دو از «اخوان‌المسلمین» برخاسته اند و «بهارعربی» که درگرفت اردوغان به سودای آن افتاد که اندیشه های «نوعثمانی» خود را به اجرا گذارد و مثلث «نوعثمانی، نو عربی و اخوانی» به کار افتاد.

                                      رییس جمهوری ترکیه؛ متحد او در دوران قدرت و حامی او در زمانۀ عسرت

مرگ محمد مُرسی در دادگاه/ سرنوشت تراژیک مردی که نه بازرگان شد نه اردوغان

در حمایت از آنچه «بهار عربی» خوانده می شد در ابتدا ایران و ترکیه هم سو بودند خاصه در آن 18 روز قیام و بست نشینی در میدان تحریر قاهره و البته ایران لفظ «بیداری اسلامی» را می پسندید.

داستان سوریه که پیش آمد اما اختلاف افتاد و اگر محمد مُرسی در سفر شهریور 1391 آن خطابۀ آتشین را علیه حکومت بشار اسد ایراد نکرده یا به هواداران افراطی ضد شیعی میدان نداده بود اکنون شاید در ایران هم برای او عزای عمومی اعلام می شد.

تصور اولیه در ایران بود که محمد مُرسی یک «مهندس بازرگان» برای مصر خواهد شد و پس از جلب اطمینان آمریکایی ها حکومت به دست انقلابیون می افتد.

مرسی اما بازرگان نبود و نشد و گوش و هوش به اردوغان سپرد.

هر چند در ایران از سقوط حُسنی مبارک استقبال شد و تمایل اصلی این بود که رقیب نظامی یا سکولار او انتخاب نشود اما هر یک از آنان اگر بر سر کار می آمدند روابط تهران – قاهره از سر گرفته می شد.

محمد مرسی خیلی زود از چشم مقامات جمهوری اسلامی افتاد. نخست به این خاطر که موضع صریح و روشنی در قبال اسراییل اتخاذ نکرد. حال آن که در فردای پیروزی انقلاب اسلامی در ایران رابطه با اسراییل قطع و سفارتخانه تحویل رهبر فلسطینی ها شد.

دوم بر سر سوریه بود و و این که دنباله رو اردوغان شد برای ساقط کردن بشار اسد و این نزد مقامات ایران کم گناهی به شمار نمی رفت. هر چند در ایران حکومت ایدیولوژیک برپاست اما گاه در چالش مسلمانان یا اسلام گرایان با دیگران جانب رقیب گرفته می شود. 

سوم اما اعتماد به آمریکا بود. در حالی که به نظر می رسید آمریکایی ها با حمایت صوری از مُرسی با یک تیر دو نشان را هدف گرفته اند. یکی مهار جنبش مردمی و خیزشی که اخوان المسلمین در شکل گیری اولیه آن نقشی نداشت و بعدتر بر موج آن سوار شد. دیگری تقویت جبهۀ ضد سوری برای سرنگونی بشار اسد.

در همان آغاز هیلاری کلینتون وزیر خارجۀ وقت آمریکا به قاهره رفت که به منزلۀ حمایت و ادامۀ کمک ها بود.

این در حالی بود که تصور می شد دولت ایالات متحده ترجیح می داده چهره هایی چون محمد برادعی مدیر کل پیشین ازانس بین المللی انرژی اتمی انتخاب شود. اما به خاطر دیکتاتوری دوران حُسنی مبارک عملا جامعۀ مدنی و احزاب دموکراتیک در مصر پا نگرفت و هر چند جوانان به خیابان رفتند پیدا بود که تنها دو نهاد بخت پر کردن خلأ قدرت را دارند:

یکی اخوان المسلمین که به رغم ممنوعیت فعالیت شبکۀ گسترده ای داشت و از حمایت یک چهارم مردم مصر برخوردار بود و دیگری نهاد ارتش که مانند ارتش شاه به حضور و وجود رییس کشور وابسته نبود و در غیاب مبارک هم هویت داشت و تازه خود مبارک هم کشور را ترک نکرد و با ماندن به ارتش امیدواری می داد.

در غیاب نصف رأی دهندگان، رقابت بین نمایندگان اخوان و ارتش محدود شد و معلوم بود مردم دموکراسی را با چهرۀ غیر نظامی محقق تر می دانستند.

نامزد اولیه و اصلی البته محمد مُرسی نبود. اول قرار بود «خیرات شاطر» کاندیدای اخوان باشد اما او در پروسۀ انتخابات کنار گذاشته شد و در حالی که تصور می کردند اخوان دیگر نامزدی ندارد ناگهان برگ «مُرسی» را رو کردند که چون سابقۀ نمایندگی پارلمان داشت چاره ای جز تأیید او نبود ولی مانند «شاطر» شناخته شده و پر نفوذ نبود و تصور نمی شد بازی را ببرد اما بُرد.

محاسبات آقای مُرسی اما اشتباه درآمد. در حالی که در ایران یک مجله معتبر به او لقب «ملی مذهبی مصری» داد رفتارهای او شبیه ملی مذهبی های ایران و مهندس بازرگان و نواندیشان دینی نبود و شاید درست تر این بود که به فداییان اسلام یا انجمن حجتیه تشبیه می شد. البته نه به خاطر باور شیعی که دیدیم در تهران سخنان خود را با درود به «خلفای راشدین» یاد کرد. اتفاقی که پس از رسمیت تشیع در ایران از سال 900 میلادی به این سو و به این صراحت سابقه نداشت.
                                        در اجلاس غیر متعهد ها- تهران؛ شهریور 1391

مرگ محمد مُرسی در دادگاه/ سرنوشت تراژیک مردی که نه بازرگان شد نه اردوغان

خشم مقامات تهران اما به این سبب نبود. به خاطر آن بخش بود که گفت: «همبستگی ما با مردم عزیز سوریه علیه رژیمی سرکوب‌گر که مشروعیت خود را از دست داده همان اندازه که یک ضرورت سیاسی و استراتژیک است یک وظیفۀ اخلاقی هم هست... همۀ ما باید حمایت کامل و نه نسبی خود را از مبارزۀ طالبان آزادی و عدالت در سوریه اعلام کنیم. همدلی ما باید به رویکردی سیاسی تبدیل شود که حامی گذار مسالمت آمیز به یک نظام حکومتی دموکراتیک باشد.»

این سخنان توی ذوق مقامات ایران زد. انتظار این بود که از انقلاب مردم مصر علیه استبداد حسنی مبارک بگوید. به آمریکا و اسراییل بتازد. به قریب 40 سال قطع رابطۀ تهران – قاهره خاتمه دهد. باب سفرهای توریستی بین ایرانیان و مصریان را بگشاید. از عصر خلافت فاطمیان بگوید و از احترام به امام حسین ع در مصر اما به جای همۀ اینها بر روی زخم سوریه دست گذاشت و همین شد که اقامت او در تهران به درازا نکشد و بازگشت.

بی تردید اگر یک چهرۀ سکولار مانند دکتر برادعی رییس جمهوری مصر شده بود هیچ یک از این حساسیت ها را بر نمی انگیخت و چه بسا روابط هم برقرار شده بود.

نویسندۀ کتاب «جامعه شناسی دین» می نویسد: امکان توافق یک سکولار با نیروی مذهبی بیشتر است تا دو باورمند به دو گرایش متفاوت مذهبی یا سیاسی. چون در فقره اول هر دو در نفی 99 درصد اشتراک دارند.

ماجرای کنفرانس تهران آنجا جالب تر شد که مترجم تلویزیون ایران به اشتباه واژه «سوریه» را در سخنان مرسی «بحرین» ترجمه کرد! همین نیز سبب شد هم یکی از دفاتر مُرسی اعتراض کند و هم دولت بحرین.

با این حال دولت ایران از کودتا علیه او در تیر سال بعد خرسند نشد و در مراسم معارفه رییس جمهوری جدید – عبدالفتاح سیسی- هم در سطح مدیرکل وزارت خارجه شرکت کرد و روابط دو کشور گرم نیست.

البته اگر مُرسی مانده بود شاید به تبع اردوغان تنها بر سوریه اختلاف باقی می ماند و در زمینه های دیگر امکان اشتراک نظر به وجود می آمد اما او را نه تنها از کاخ ریاست جمهوری به بیرون راندند که از عرصه سیاسی هم کنار گذاشتند و به قفس انداختند و سرانجام در جلسۀ دادگاه غش کرد و جان داد.

مُرسی در آغاز بین دو مدل اجرای اسلام در ترکیه و ایران سرگردان بود و در نهایت روش ترکیه را انتخاب کرد اما بی ظرافت و می خواست با کلنگ منبت‌کاری کند و کافی بود از اردوغان یاد بگیرد در جذب گردشگر چه کند نه آن که صدای مردم مصر را درآورد.

پروژه مُرسی اخوانیزاسیون مصر بود و شکست خورد چون انقلاب مصر با این هدف درنگرفته بود و انقلابی مدرن و دموکراتیک بود و اخوان به تعبیری انقلاب میدان تحریر را دزدید یا در تعبیر نرم‌تر قاپید یا بر موج سوار شد ولی نتوانست نگاه دارد.

اخوانی ها در حالی به ریاست جمهوری رسیدند و از کف دادند که اسامه عریان از رهبران پر نفوذ اخوان نهم فوریه 2011 به نیویورک تایمز گفته بود:« در انتخابات ریاست جمهوری نامزد معرفی نمی کنیم و تنها به دنبال نیمی از کرسی های پارلمان هستیم.»

آنان اما به عهد خود وفادار نماندند و وقتی به قدرت رسیدند گمان می کردند حمایت 25 درصد مردم که برای پیروزی کافی بوده برای تأیید برنامه ها هم کفایت می کند.

مرسی تصویر سیاست مداری عمل گرا را از خود نشان می داد اما در عمل خامی هایی از او سر زد که در نهایت سبب شد هم چوب را بخورد و هم پیاز را!

مُرسی از همان جاهایی ضربه خورد که رهبر انقلاب ایران هوش مندانه شناخته و کورشان کرده بود. امام خمینی به رغم نیاز به نیروهای تحصیل کردۀ مذهبی میدان را در ابتدا به نیروهای انجمن حجتیه نسپرد زیرا که جامعه را متنوع تر از یک طیف می دانست. مُرسی اما می خواست تفکر اخوان را در همۀ مصر جاری کند.

جمهوری اسلامی در کنار ارتش سپاه را تشکیل داد و منفذهای کودتا را بست. مرسی اما سیسی را وزیر دفاع کرد.هم او که رییس خود را بعدتر برانداخت.

سوم این که ایران در ماه های اول با احتیاط با آمریکا برخورد کرد. نه هم آغوشی نه قهر و بعد ماجرای سفارت پیش آمد حال آن که مرسی از ابتدا به دولت آمریکا و شخص اوباما دل داد تا کمک های مالی قطع نشود و حالا از سرنوشت او به مثابۀ یک آیینۀ عبرت دیگر یاد خواهد شد.

محمد مرسی البته سیاست مداری درجه یک نبود. درجه دو هم نبود و قربانی سادگی خود و دوری از فضای سیاسی در سال های تحصیل و اقامت در آمریکا شد و اگر هم اخوان را مرتبط با جاهای دیگر بدانیم از اول قرار نبوده زیاد بماند و برای دوره موقت به او مجال داده شد تا آب ها از آسیا بیفتد و مصر آرام بگیرد.

طنز تلخی است که حسنی مبارک که با شتر به جان معترضان میدان تحریر افتاد از اتهامات تبرئه شده و زنده و آزاد باشد و محمد مرسی پس از خلع از ریاست جمهوری بین خانه و زندان و دادگاه در رفت و آمد باشد و سرانجام در یکی از همین دادگاه ها از حال برود و بمیرد.

هر دیدگاهی که دربارۀ عملکرد رییس جمهوری پیشین مصر در آن یک سال داشته باشیم رفتاری که با او در این 6 سال شد شرم آور بود و مرگ او در دادگاه این شرم آوری را برای همۀ مدعیان که چشم به روی سرکوب ها در مصر بسته اند فریاد کرد.